Tüketici Sözleşmelerinde Haksız Şartların Hukuki Boyutu ve Tüketici Hakları
Tüketici sözleşmeleri, günlük yaşamda akaryakıttan elektronik alışverişine, aboneliklerden mesafeli satışlara kadar hayatımızın her alanında karşımıza çıkar. Bu sözleşmeler genellikle tek taraflı olarak hazırlanır ve tüketicinin müzakere etme şansı olmadan imzalatılır. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, zayıf konumda olan tüketiciyi korumak amacıyla haksız şartları kesin olarak hükümsüz saymıştır. Sözleşmelerde yer alan iade yasağı, ağır cezai şartlar ve sorumluluk sınırlamaları hukuken geçersizdir.
Haksız şart, tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye konulan ve dürüstlük kuralına aykırı olarak tüketici aleyhine dengesizliğe neden olan sözleşme hükümleridir. Bu tür maddeler, hukuki tabirle batıldır (hiç doğmamış sayılır). Avukat Ali Tümbaş Hukuk Bürosu olarak Gaziantep genelinde yürüttüğümüz çalışmalarda, özellikle mesafeli satış sözleşmeleri ve abonelik sözleşmelerinde bu tip hukuka aykırı maddelerin çokça yer aldığını görmekteyiz.
Bir sözleşme maddesinin haksız şart sayılabilmesi için şu unsurlar aranır:
- Tüketici ile önceden müzakere edilmemiş olması,
- Sözleşmenin standart şartlar arasında yer alması,
- Dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratması.
Sözleşmelerde sıkça rastlanan iade yasağı, tüketicinin yasal cayma veya ayıp nedeniyle sözleşmeden dönme hakkını ortadan kaldırmaya yönelik hukuka aykırı düzenlemelerdir. Kanunen tanınan hakların bu şekilde bertaraf edilmesi mümkün değildir. Benzer şekilde, tüketicinin haklı fesih hallerinde dahi ödemek zorunda bırakıldığı ağır cezai şartlar ve satıcının sorumluluğunu tamamen ortadan kaldıran sorumluluk sınırlamaları mahkemeler ve hakem heyetleri tarafından iptal edilmektedir.
Ayıplı mal uyuşmazlıklarında satıcılar genellikle “ürün iadesi alınmaz” ibareleriyle tüketicileri caydırmaya çalışmaktadır. Oysa 6502 sayılı Kanun’un 6. maddesi gereğince, haksız şartlar yazılmamış sayılır ve sözleşmenin geri kalan kısmı geçerliliğini korur. Gaziantep Tüketici Hakem Heyetleri ve Tüketici Mahkemeleri nezdinde açılan dosyalarda, bu haksız şartların iptali sağlanarak tüketicilerin mağduriyetleri giderilmektedir.
Tüketici hakem heyeti başvurularında, sözleşmedeki bu haksız maddelerin tespiti hukuki süreci doğrudan lehinize çevirmektedir. 21 yıllık tecrübemizle, bu tür uyuşmazlıklarda hak kayıplarının önüne geçmek adına titizlikle hareket etmekteyiz.
Termal Otel Devremülkten Vazgeçme yazımızı okumak için
Gaziantep’te yaşayan bir vatandaş, internet üzerinden satın aldığı elektronik bir üründe tüketici mahkemesi konusu olan ayıplı durumla karşılaşmış ve ürünü iade etmek istemiştir. Satıcı firma, sözleşmenin 12. maddesinde yer alan “Satılan ürünlerde kesinlikle iade ve değişim yapılmaz, alınan tutar iade edilmez” hükmünü öne sürerek iadeyi reddetmiştir. Tüketici bunun üzerine büromuza başvurmuştur. Yapılan hukuki incelemede, bu maddenin 6502 sayılı Kanun kapsamında müzakere edilmemiş haksız şart olduğu tespit edilmiştir. Gaziantep Tüketici Hakem Heyeti’ne yapılan başvuru sonucunda iade yasağı içeren bu hükmün haksız şart olduğuna ve iptaline, ürün bedelinin yasal faiziyle birlikte tüketiciye iadesine karar verilmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular
Sözleşmede imzamın olması haksız şartları kabul ettiğim anlamına mı gelir?
Hayır. Tüketici hukuku açısından, önceden hazırlanmış ve müzakere edilmemiş standart sözleşmelerdeki haksız şartlar, tüketici imzalamış olsa dahi hukuken geçersizdir ve yazılmamış sayılır.
İade yasağı içeren sözleşme maddesine karşı ne yapmalıyım?
Öncelikle satıcıya yazılı olarak ihtarda bulunarak yasal haklarınızı hatırlatabilirsiniz. Sonuç alamadığınız durumlarda, uyuşmazlık parasal sınırlarına göre Gaziantep Tüketici Hakem Heyeti’ne veya Tüketici Mahkemelerine başvurabilirsiniz.
Sorumluluk sınırlaması koyan firmalar bu sorumluluktan kurtulabilir mi?
Hayır. Kanun, satıcı veya sağlayıcının ağır kusurundan veya kastından kaynaklanan hallerde sorumluluğunu önceden sınırlayan veya kaldıran şartları kesin olarak haksız şart kabul etmiştir.
İletişim Bilgileri:
0342 232 56 56 / 0532 715 47 05
Yasal Uyarı:
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Tüketici uyuşmazlıklarında hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
Kaynaklar:
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun
- Türk Borçlar Kanunu Madde 20-25 (Genel İşlem Koşulları)
- Yargıtay İlgili Hukuk Dairesi İçtihatları