Kar Yağışı İş Kanunu Kapsamında Bir “Devamsızlık” Nedeni midir?
İş hukukumuzda işçinin işe devam etmesi asıldır. Ancak, işçinin elinde olmayan, dışsal ve öngörülemez bir durum ortaya çıktığında (deprem, sel, yoğun kar yağışı gibi), bu durum “zorlayıcı sebep” olarak adlandırılır. 4857 sayılı İş Kanunu çerçevesinde, yoğun kar yağışı nedeniyle yolların kapanması veya toplu taşımanın durması, işçinin işe gidememesini haklı kılan bir mazerettir.
İşverenlerin bu tür günlerde tuttuğu “devamsızlık tutanağı”, tek başına işçinin işten kovulması için yeterli bir sebep teşkil etmez. Aksine, Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre; “ulaşımın imkansızlaştığı bir ortamda işçiden hayatını tehlikeye atarak işe gelmesi beklenemez.”
İşverenin Tutanağı Hangi Durumlarda Geçersiz Sayılır?
Bir işyerinde tutulan tutanağın hukuki bir sonuç doğurabilmesi için işçinin “keyfi” bir tutum içinde olması gerekir. Eğer aşağıdaki şartlar mevcutsa, tutulan tutanak hukuken “kadük” (geçersiz) kalacaktır:
- Valilik veya Kaymakamlık Açıklamaları: Resmi makamlar tarafından “zorunlu olmadıkça dışarı çıkılmaması” yönünde bir uyarı yapılmışsa,
- Toplu Taşıma Engeli: Belediye otobüsleri, metro veya metrobüs seferleri kar nedeniyle iptal edilmişse,
- İş Servisinin Gelmemesi: İşverenin sağladığı servis aracı hava muhalefeti nedeniyle güzergaha girememişse,
- Hava Durumu Raporları: Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün o bölge için “turuncu” veya “kırmızı” kodlu uyarı yayınlamış olması.
Böyle bir durumda tutulan tutanak, işçinin tazminatsız kovulmasına değil, olsa olsa o günkü ücretinin kesilmesine (çalışılmayan süre kadar) mesnet teşkil edebilir. Ancak “ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık” nedeniyle fesih hakkı doğurmaz.
Vakıa Örneği (Senaryo)
Olay: İşçi (K),Gaziantep‘te yaşanan ve şehrin ana arterlerini kilitleyen yoğun kar yağışının olduğu bir sabah, evinden çıkmış ancak metrobüs seferlerinin durması ve kendi aracının karda saplanması nedeniyle işyerine gidememiştir. İşveren (M), (K)’nın o gün işe gelmediğini tespit ederek hakkında “izinsiz ve özürsüz işe gelmeme” gerekçesiyle devamsızlık tutanağı düzenlemiş ve ertesi gün iş akdini haklı nedenle feshetmiştir.
Hukuki Analiz ve Sonuç: İşçi (K), feshin geçersizliği ve işe iade talebiyle dava açar. Mahkeme sürecinde, o günkü belediye kayıtları ve meteoroloji raporları dosyaya sunulur. Yargılamada; “işçinin işe gelmemesinin kendi iradesinden değil, dışsal bir zorlayıcı sebepten kaynaklandığı” tespit edilir. Sonuç olarak; işverenin yaptığı fesih “haksız” bulunur. İşveren, (K)’ya kıdem ve ihbar tazminatı ödemek zorunda kaldığı gibi, işe iade davasının mali sonuçlarına da katlanmak durumunda kalır.
Yoğun Kar Yağışı Nedeniyle İşe Devamsızlık Durumunda İşçi Hakları: En Çok Merak Edilen 10 Soru
1. Kar yağışı nedeniyle işe gidemezsem istifa etmiş sayılır mıyım? Hayır, kar yağışı bir mücbir sebeptir ve işçinin istifa iradesi olduğunu göstermez.
2. Patronum “kar var diye gelmemezlik yapamazsın” diyerek tutanak tutabilir mi? Tutanak tutabilir (olayı tespit etmek için), ancak bu tutanağa dayanarak sizi “tazminatsız” işten çıkaramaz.
3. İşe gidemediğim günün ücreti maaşımdan kesilir mi? İş Kanunu m. 24 ve 25 kapsamında zorlayıcı sebeplerle çalışılamayan sürenin ilk bir haftasında işçiye yarım ücret ödenir. Ancak tek günlük devamsızlıklarda işveren çalışılmayan günün ücretini kesme hakkına sahiptir.
4. Servis aracı gelmediği için işe gidemedim, suçlu ben miyim? Hayır. Ulaşımı işveren sağlıyorsa ve servis gelmemişse, sorumluluk tamamen işverendedir; hakkınızda tutanak dahi tutulamaz.
5. Tutanak tutulurken ne yapmalıyım? Tutanağın altına “Hava muhalefeti ve ulaşım imkansızlığı nedeniyle işe gidilememiştir” şeklinde bir şerh düşerek imzalamanız veya savunmanızda bunu açıkça belirtmeniz sizi korur.
6. İşveren kar yağışını bahane edip dükkanı kapatırsa maaşım yatar mı? İşyerinin kar nedeniyle kapanması “işveren tarafındaki zorlayıcı sebep”tir. İlk bir hafta boyunca işçiye yarım ücret ödenmesi zorunludur.
7. Yollar açık olduğu halde “kar var” diyerek işe gitmezsem ne olur? Eğer ulaşım imkanı varsa ve diğer işçiler işe gidebilmişse, bu durum “haklı bir mazeret” sayılmaz ve tutanak hukuken geçerli olur.
8. Uzaktan çalışma (Home-office) imkanım varsa karda işe gitmemem sorun olur mu? Evet. Eğer işinizi evden yapabiliyorsanız, kar yağışını bahane ederek “çalışmamak” disiplin suçu sayılabilir.
9. Kar yağışı nedeniyle işten çıkarılırsam dava açabilir miyim? Evet, feshin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurarak “İşe İade” veya “Alacak” davası sürecini başlatabilirsiniz.
10. Valilik “kamu personeli idari izinli” dediğinde ben de izinli sayılır mıyım? Valilik kararları genellikle kamu çalışanlarını kapsar. Özel sektör çalışanları için işverenin kararı esastır; ancak ulaşım imkansızlığı varsa yukarıdaki korumalar geçerli olur.
İş hukuku süreçleri ciddi detaylar barındırır. Bu makale genel bilgilendirme amaçlı olup, somut dosyanız için bir avukata danışmanızı öneririz.